Advies: Scholieren over lezen en leesplezier

Scholieren en boekopdrachten zijn vaak geen ‘perfect match’ </3.  In dit advies staan we stil bij waarom kinderen en jongeren wel of niet graag (meer) lezen. En wat scholen kunnen doen om het leesplezier opnieuw aan te wakkeren. Ons advies kwam tot stand met de hulp van meer dan 100 leerlingen uit het basis- en secundair onderwijs. Wat blijkt? Wie jongeren aan het lezen wil krijgen, moet vertrekken vanuit goesting, niet vanuit verplichting.

‍

De voorbije jaren zagen we een zorgwekkende trend. Zowel het leesplezier als het leesniveau van kinderen en jongeren blijft dalen. Om te begrijpen wat er echt speelt achter de cijfers, trokken we de klas in. We vroegen de mening van een honderdtal leerlingen in het basis- en secundair onderwijs. Voor dit advies luisterden we uitzonderlijk ook naar leerlingen uit de laatste graad basisonderwijs om hun ervaringen met lezen op school mee te nemen. DeScholierenkoepel wil actief ingrijpen in deze trend en onderzoekt hoe lezen weer leuk en relevant kan worden.

Want: De dalende cijfers rond leesplezier vragen om gerichte actie. Scholieren geven zelf aan dat lezen vandaag meer aanvoelt als een verplichting in plaats van een moment om tot rust te komen. Als we willen dat lezen opnieuw een krachtig onderdeel wordt van hun schoolervaring, moeten alle betrokken partijen samenwerken. In deze aanbevelingen brengen we de belangrijkste inzichten samen en formuleren we concrete pistes om het leesplezier te versterken...

Beleidsaanbevelingen

Wat we vragen aan de minister en beleidsmakers

Moedig scholen aan om scholieren actief te betrekken bij hun leesbeleid. (Dit zal het leesbeleid en het lezen aantrekkelijker maken.) 

Stimuleer leesplezier ook thuis:

• Maak ouders bewust van het belang van lezen (bijvoorbeeld door een Vlaanderen brede campagne te voeren met als doelpubliek ouders van schoolgaande kinderen en jongeren).

Veranker lezen op een structurele manier in de lessen, zonder verplichting en druk:

• Zorg ervoor dat leerkrachten voldoende tijd en ruimte krijgen om leesmotivatie te stimuleren. Erken de inzet die dit vraagt zodat het geen vrijblijvende extra wordt.
• Sensibiliseer leerkrachten over het belang van leesplezier bij scholieren.
• Voorzie leerkrachten van concrete inspiratie, materialen om leesplezier bij hun scholieren te stimuleren. Bijvoorbeeld door de Iedereen Leest Academie verder uit te bouwen. (1)

Blijf bij het vervolg op het Leesoffensief (2) aandacht hebben voor diverse doelgroepen:

• Ontwikkel een plan dat tijdens de overgang van basis- naar secundair onderwijs het leesplezier en de leesmotivatie van leerlingen levendig houdt.
• Onderzoek hoe lezen een plek kan krijgen binnen de arbeidsmarktfinaliteit, met oog voor de interesses en voorkeuren van de leerlingen zelf.
• Stimuleer leesplezier bij leerlingen die vandaag minder aansluiting vinden, zoals jongens. Ga met hen in dialoog en zoek manieren om lezen aantrekkelijker en toegankelijker te maken, vertrekkend vanuit hun leefwereld en interesses.

Stimuleer uitwisseling van goede praktijken tussen scholen door bijvoorbeeld campagnes, studiedagen en uitwisselingsmomenten te organiseren. 

Maak boeken makkelijk toegankelijk voor alle scholieren:

• Investeer in klas- en schoolbibliotheken, met een divers en hedendaags boekenaanbod dat aansluit bij de leefwereld van scholieren.
• Breng een actueel en gevarieerd boekenaanbod tot bij de scholieren, in samenwerking met de lokale bibliotheken.

(1) De Iedereen Leest Academie biedt opleidingen aan over lezen en leesbevordering, gebaseerd op onderbouwde kennis en inzichten.
(2) Het Leesoffensief is een initiatief van de Vlaamse overheid dat de leesvaardigheid en leesmotivatie in Vlaanderen wil verhogen door zoveel mogelijk Vlamingen aan te moedigen om te lezen. Minister Demir gaf in haar beleidsnota aan dat zij het Leesoffensief, samen met haar collega bevoegd voor Cultuur, zal verderzetten.

‍

Wat we vragen aan schoolteams

Betrek scholieren bij het vormgeven van het leesbeleid op school. Bijvoorbeeld via een aparte werkgroep, de leerlingenraad of andere vormen van leerlingenparticipatie.

Blijf inzetten op scholieren met leesmoeilijkheden, zodat ook wie het moeilijker heeft met lezen, ervan kan genieten.

Moedig scholieren aan om ook thuis te lezen. Dit kan door het recht op vrije tijd te bewaken, zodat scholieren na school genoeg tijd krijgen om te lezen en niet al hun tijd moeten besteden aan huiswerk. 

Herdenk de boekopdrachten zodat deze het leesplezier en de leesmotivatie verhogen, zowel bij lezers als bij niet-lezers:

• Werk met leeslijsten op maat én met inspraak van scholieren (met ook digitale boeken en luisterboeken), zodat scholieren zelf boeken kunnen toevoegen en veel keuzevrijheid krijgen.
• Bewaak de haalbaarheid van de boekopdrachten. Geef scholieren voldoende tijd en ruimte, geen strakke deadlines. 
• Geef scholieren keuzevrijheid in het soort opdracht. Hou hierbij voldoende rekening met de digitale leefwereld van scholieren (bijvoorbeeld een BookTok maken).

Integreer lezen structureel in verschillende vakken, zonder dat dit voelt als een verplichting of druk, zodat leesplezier centraal blijft staan.

Maak van lezen een vast onderdeel van het schoolbeleid, zodat het niet alleen van losse leerkrachten of tijdelijke projecten afhankelijk is:

• Waak erover dat een groepje leerkrachten de tijd en ruimte krijgt om het leesbeleid te trekken op school.
• Geef het hele leerkrachtenteam genoeg tijd, materialen en ondersteuning om leesplezier te stimuleren en om rolmodellen te kunnen zijn.

Zorg ervoor dat ook scholieren uit de arbeidsmarktfinaliteit met lezen in aanraking komen, op een manier die aansluit bij hun interesses en behoeften.

Zorg dat het aanbod in de klasbibs en/of de schoolbibliotheek divers en hedendaags is, zodat het aansluit bij de leefwereld van scholieren:

• Werk samen met lokale bibliotheken of culturele partners om het aanbod uit te breiden.

Zet lezen in als een verbindend middel:

• Laat scholieren samenwerken in het kader van boekopdrachten.
• Organiseer klasgesprekken over boeken en/of gezamenlijke leesmomenten tijdens de lesuren. Bewaak hierbij het belang van het niet-verplichte karakter van deze momenten. 

Zorg voor een gezellige en comfortabele leesomgeving om lezen aantrekkelijker en leuker te maken voor scholieren. Bijvoorbeeld een knusse leeshoek in de klas of een leesruimte die open is tijdens pauzes.

‍

Bedankt aan al onze deelnemers van de klasgesprekken!

Een dikke merci aan GO! Spectrumschool in Antwerpen, Sint-Leo in Brugge, De Speelvogel Deurne en De Kleurdoos Brussel en onze eigen vrijwilligers!

‍