Advies: Buitengewoon Verbonden

Leerlingen uit het buitengewoon secundair onderwijs voelen zich vaker eenzaam dan hun leeftijdsgenoten. Dat bleek in 2023 uit onze cijfers van De Scholierenstem. We gingen daar een jaar lang rond aan de slag, dankzij middelen van De Warmste Week en de Koning Boudewijnstichting. Aan het eind van dit traject hebben we 20 aanbevelingen voor het beleid. We vragen extra aandacht en dringende maatregelen om dit probleem aan te pakken. “Het is tijd dat ook wij gezien worden als volwaardige leerlingen, met eigen talenten en kansen,” vindt ook oud-leerling Bri Leito (19) die meeschreef aan het nieuwe advies.

‍
"Eenzaamheid is iets waar veel leerlingen in het buitengewoon onderwijs mee te maken krijgen. Het is niet altijd zichtbaar, maar het doet wel iets met je. Als je je vaak alleen voelt, ga je twijfelen aan jezelf. En dat mag niet gebeuren," zo beschrijven de leerlingen van onze stuurgroep het in het voorwoord.

Met dit advies willen we daar verandering in brengen. Daarom gingen we in gesprek met 5 klasgroepen en 5 onderwijsprofessionals. We hielden ook 11 klasbevragingen waar in totaal 112 scholieren uit het buitengewoon onderwijs aan deelnamen. De input die we zo verzamelden brachten we samen in dit advies.

Vlammen tegen eenzaamheid met de steun van De Warmste Week

Uit De Scholierenstem van de Vlaamse Scholierenkoepel bleek dat 1 op 3 leerlingen uit het buitengewoon onderwijs zich vaak eenzaam voelt. Die vaststelling was het startpunt voor het project Buitengewoon Verbonden.

Met de steun van De Warmste Week onderzochten we het afgelopen jaar hoe leerlingen uit het buitengewoon onderwijs zelf hun sociale contacten ervaren en wat zij nodig hebben om zich minder eenzaam te voelen. Het project wil ervoor zorgen dat leerlingen in het buitengewoon onderwijs zich meer verbonden voelen met hun school en omgeving. We gaven hen de kans om zélf te vertellen wat ontmoeting en verbondenheid voor hen betekenen, en brengen hun ervaringen samen in dit advies.

Met dit advies willen we hun stem nu ook laten horen in het onderwijsbeleid, zodat beleidsmakers beter kunnen inspelen op wat deze leerlingen nodig hebben om zich minder eenzaam te voelen.

Als Scholierenkoepel vragen we dat de overheid...

... blijft inzetten op leerlingenparticipatie.

• erop blijft toezien dat de stem van scholieren structureel wordt meegenomen in beslissingen die hen aanbelangen, zowel op schoolniveau als in het Vlaamse onderwijsbeleid, ook in de uitbouw van inclusiever onderwijs;
• scholen blijft stimuleren en ondersteunen om inspraak te organiseren op een manier die past bij leerlingen uit het buitengewoon onderwijs, zodat ook leerlingen die moeilijker hun stem kunnen laten horen, toch betrokken worden;
• extra ondersteuning en expertise voorziet om leerlingenparticipatie mogelijk te maken in situaties die meer uitdaging vragen, zoals bij leerlingen met specifi eke noden;
• instrumenten en structuren blijft versterken zodat participatie nog toegankelijker wordt en scholieren uit het buitengewoon onderwijs nog makkelijker zelf aan het woord komen in Vlaamse overlegmomenten en beleidstrajecten;
• ervoor zorgt dat leerlingenparticipatie een vaste plek krijgt binnen de 20 pioniersscholen, door het expertisecentrum dat deze scholen ondersteunt ook te laten inzetten op hoe leerlingen actief betrokken kunnen worden bij de vormgeving van inclusiever onderwijs.

... aandacht heeft voor schoolwissels en deze, inclusief de gevolgen, onderzoekt.

• gericht onderzoekt hoe en waar het huidige aanbod in het buitengewoon onderwijs leidt tot schoolwissels, en welke impact dit heeft op scholieren. Daarbij is het ook belangrijk om de invloed van de schoolwissels op het sociale netwerk en de ontmoetingskansen van de scholieren te onderzoeken.
• in de uitrol van inclusiever onderwijs erover waakt dat klas- en schoolgroepen zoveel mogelijk vertrekken vanuit een gelijkwaardige startsituatie, zodat elke scholier dezelfde kans krijgt om nieuwe contacten op te bouwen. Vermijd dat een kleine groep moet instromen in een al bestaande klas, omdat dit de aansluiting en verbondenheid voor deze leerlingen extra moeilijk maakt.

... blijvend werkt maakt van de te lange reistijden.

• blijft inzetten op het verkorten van de maximale reistijd voor scholieren, zoals het Kinderrechtencommissariaat (2023) aanbeveelt.
  
  • zorgt voor een betere spreiding van scholen en opleidingen, zodat scholieren dichter bij huis terecht kunnen;
  • bij nieuwe beslissingen over scholen en infrastructuur rekening houdt met nabijheid, zoals de Vlaamse Onderwijsraad (2024) vraagt;
• jaarlijks in kaart blijft brengen hoe lang scholieren onderweg zijn en wat dat doet met hun vrije tijd en welzijn.

... actief aan de slag gaat om het stigma rond buitengewoon onderwijs aan te pakken.

• van beeldvorming rond het buitengewoon onderwijs een beleidsprioriteit maakt binnen onderwijs- en jeugdbeleid.
• bij beleidscommunicatie structureel aandacht besteedt aan taalgebruik: vermijd labels die vernauwen of stigmatiseren, en gebruik taal die de kracht en diversiteit van scholieren benadrukt.
• scholieren actief betrekt bij de manier waarop hun realiteit zichtbaar wordt gemaakt in communicatie en beleid.
• media en maatschappelijke actoren gestimuleerd worden om genuanceerde en diverse verhalen over het buitengewoon onderwijs te brengen.
• onderzoek laat uitvoeren naar hoe stigma en beeldvorming invloed hebben op de ontwikkelingskansen en ontmoetingskansen van scholieren.
• een evenwaardig aanmeldingssysteem te voorzien voor scholen buitengewoon onderwijs zoals deze nu bestaat in het reguliere secundair onderwijs.

... leerkrachten blijft ondersteunen bij hun belangrijke rol rond het omgaan met eenzaamheid.

• structureel inzet op vorming en ondersteuning voor leerkrachten en begeleiders rond het herkennen, bespreekbaar maken en opvolgen van eenzaamheid.
• ervoor zorgt dat alle leerkrachten, zoals bijvoorbeeld de zij-instromers zonder educatieve achtergrond, gericht vorming krijgen, zodat iedereen in het schoolteam de juiste tools heeft om met eenzaamheid en mentaal welbevinden om te gaan.
• tijd en ruimte voorziet binnen het schoolbeleid zodat teams blijvend aandacht kunnen geven aan het sociale welzijn en de verbondenheid van scholieren, zonder dat dit bovenop hun al volle takenpakket komt.
• goede praktijkvoorbeelden, over hoe scholen ontmoeting en verbondenheid kunnen versterken, actief verspreid zodat scholen van elkaar kunnen leren.

‍